متن سربرگ خود را وارد کنید
نکته استراتژیک: اگر بخواهیم شخصیتسازی کودک را به یک اصل کلیدی خلاصه کنیم، باید بگوییم کودک زمانی تصویر سالمتری از خودش میسازد که در خانواده هم پذیرفته شود و هم فرصت پیدا کند تواناییهای خودش را تجربه کند. انجام دادن همه کارها به جای کودک، مقایسه او با دیگران، توقع بینقص بودن یا تصمیم گرفتن دائمی به جای او، حتی اگر با نیت حمایت انجام شود، میتواند فرصت شکلگیری عزتنفس و استقلال را از کودک بگیرد.
شخصیت کودک در یک اتفاق خاص یا با چند جمله تربیتی ساخته نمیشود. آنچه کودک هر روز در رابطه با والدین تجربه میکند، آرامآرام نگاه او به خودش را شکل میدهد. اینکه آیا حرفش شنیده میشود، آیا میتواند نظر بدهد، آیا اجازه اشتباه کردن دارد، چگونه با شکست روبهرو میشود و والدین تا چه اندازه به او اعتماد میکنند، همگی در ساختار روانی کودک اثرگذارند.
به همین دلیل وقتی درباره شخصیت سازی کودک صحبت میکنیم، موضوع فقط آموزش ادب، نظم یا رفتار اجتماعی نیست. بخش عمیقتر ماجرا این است که کودک چه تصویری از خودش پیدا میکند:
آیا خودش را فردی توانا میداند؟
آیا احساس میکند دوستداشتنی و ارزشمند است؟
آیا میتواند اشتباه کند و دوباره تلاش کند؟
آیا برای تصمیم گرفتن دائماً به دیگران وابسته است؟
آیا احساسات و خواستههای خودش را میشناسد؟
پاسخ این سؤالها ما را به یکی از مهمترین پایههای شخصیت سالم یعنی عزت نفس کودک میرساند.
شخصیت سازی کودک از کجا شروع میشود؟
پیش از آنکه والدین به دنبال تکنیکهای مختلف تربیتی باشند، لازم است به رابطه خودشان با فرزند نگاه کنند. کودک بسیاری از برداشتهای اولیه درباره خودش را در همین رابطه پیدا میکند. زمانی که کودک با پذیرش، احترام و توجه روبهرو میشود، بهتدریج یاد میگیرد خودش را نیز با همین نگاه ببیند. برعکس، وقتی دائماً مورد سرزنش، مقایسه یا کنترل قرار میگیرد، ممکن است احساس کند ارزش او وابسته به عملکردش یا رضایت دیگران است.
بنابراین شخصیت سازی کودک بیشتر از آنکه به «کنترل کردن کودک» مربوط باشد، به کیفیت محیطی مربوط است که والد برای رشد شناختی او فراهم میکند. کودک باید بداند میتواند به والد تکیه کند، اما در عین حال باید فرصت داشته باشد روی پای خودش نیز بایستد.
عزت نفس کودک چه معنایی دارد؟
عزت نفس فقط این نیست که کودک درباره خودش جملات مثبت بگوید یا در جمع خجالتی نباشد. عزت نفس با نوع نگاه کودک به خودش، تواناییهایش و ارزش وجودیاش ارتباط دارد. کودکی که عزت نفس سالمتری دارد، معمولاً میتواند هم ویژگیهای مثبت خودش را ببیند و هم محدودیتهایش را بپذیرد. لازم نیست تصور کند در همه چیز بهترین است. او میتواند بداند:
«در بعضی کارها خوب هستم.»
«بعضی چیزها را هنوز بلد نیستم.»
«ممکن است اشتباه کنم.»
«اما اشتباه کردن باعث نمیشود بیارزش باشم.»
در شکلگیری خودارزشمندی کودک، پذیرش این واقعیت اهمیت زیادی دارد که انسان کامل نیست. توقع کامل بودن از کودک نهتنها به رشد او کمک نمیکند، بلکه ممکن است ترس از خطا، وابستگی به تأیید دیگران و کمالگرایی را افزایش دهد.
شخصیت سازی کودک از خود والدین آغاز میشود
یکی از نکات مهم در پرورش عزت نفس این است که والدین نخستین الگوهای کودک هستند. اگر پدر یا مادر دائماً خودشان را تحقیر کنند، اشتباهاتشان را تحمل نکنند یا ارزش خودشان را وابسته به نظر دیگران بدانند، نمیتوان انتظار داشت کودک فقط با شنیدن چند توصیه، رابطه سالمی با خودش پیدا کند.
به همین دلیل یکی از قدمهای مهم، توجه والد به عزت نفس خودش است. پذیرش نقاط ضعف، کنار آمدن با اشتباهات و نداشتن انتظار غیرواقعی از خود، فقط موضوعی شخصی برای والد نیست. کودک این شیوه برخورد را مشاهده میکند و از آن میآموزد.
والدی که میتواند بگوید: «این بار اشتباه کردم.» یا «این کار رو خوب انجام ندادم، دوباره امتحان میکنم.» در عمل به کودک نشان میدهد اشتباه بخشی از زندگی است و نیازی نیست برای حفظ ارزش خود، همیشه کامل بود.
پذیرش کودک با تأیید همه رفتارهای او فرق دارد
یکی از موضوعات مهم در شخصیت سازی کودک، تفاوت میان «پذیرش کودک» و «تأیید هر رفتاری» است. والد میتواند فرزندش را دوست داشته باشد و بپذیرد، اما در عین حال برای رفتارهای او مرز داشته باشد. کودک باید احساس کند رابطه و ارزش او با یک خطا از بین نمیرود. مثلاً وقتی اشتباهی انجام داده است، تمرکز روی خود رفتار بسیار سالمتر از حمله کردن به شخصیت اوست.
به جای اینکه گفته شود: «تو همیشه بیمسئولیتی.» میتوان درباره اتفاق مشخص صحبت کرد: «این کاری که انجام دادی نیاز به جبران دارد.»
تفاوت این دو جمله ظاهراً کوچک است، اما در ذهن کودک پیامهای متفاوتی ایجاد میکند. در حالت اول خودِ کودک مشکل معرفی میشود؛ در حالت دوم یک رفتار قابل اصلاح است.
مقایسه کردن یکی از موانع خودارزشمندی کودک است
یکی از رفتارهایی که میتواند عزت نفس کودک را تحت تأثیر قرار دهد، مقایسه مداوم او با خواهر و برادر، دوستان یا سایر کودکان است. گاهی والد تصور میکند با گفتن: «ببین خواهرت چقدر منظم است.» یا: «دوستت خودش همه کارهایش را انجام میدهد.» کودک برای بهتر شدن انگیزه پیدا میکند. اما نتیجه همیشه این نیست.
کودک ممکن است به جای توجه به پیشرفت خودش، دائماً ارزش خود را از طریق دیگران اندازه بگیرد. بهتر است پیشرفت کودک با عملکرد قبلی خودش سنجیده شود. برای مثال:
«قبلاً انجام این کار خیلی برات سخت بود، ولی الان بهتر انجامش میدی.»
این جمله هم پیشرفت را به کودک نشان میدهد و هم نیازی به پایین آوردن یا بالاتر بردن شخص دیگری ندارد. برای آشنایی بیشتر با آسیبهای مقایسه کودک با دیگران میتوانید به مقاله «مقایسه کردن کودکان و 6 تاثیر منفی برروی کودکان» مراجعه کنید.
پیشرفت کودک را ببینید نه فقط نتیجه نهایی را
در مسیر رشد کودک، فقط نتیجه نهایی مهم نیست. توجه به تغییرات کوچک و تلاشهایی که کودک انجام میدهد، بخش مهمی از تقویت عزت نفس اوست. اگر کودک فقط زمانی مورد توجه قرار بگیرد که بهترین نتیجه را کسب کرده است، ممکن است بهتدریج یاد بگیرد ارزش او با موفقیت گره خورده است.
اما وقتی والد متوجه تلاش و پیشرفت میشود، کودک تصویر متفاوتی از رشد پیدا میکند. مثلاً به جای اینکه تنها نتیجه امتحان دیده شود، میتوان توجه کرد که کودک این بار برنامهریزی منظمتری داشته، زمان بیشتری تمرکز کرده یا بخشی از مشکل قبلی خود را برطرف کرده است.
در شخصیت سازی کودک این فرایند اهمیت زیادی دارد، زیرا کودک یاد میگیرد موفقیت همیشه یک اتفاق ناگهانی نیست و میتواند از طریق تلاش و اصلاح تدریجی پیشرفت کند.
«نمیتوانم» را به «هنوز نمیتوانم» تبدیل کنید
یکی از تمرینهای کاربردی مطرحشده برای کودکان این است که چیزهایی را که تصور میکنند نمیتوانند انجام دهند، مشخص کنند. کودک ممکن است بگوید:
«من نمیتونم دوچرخهسواری کنم.»
«من نمیتونم جلوی کلاس حرف بزنم.»
«من نمیتونم این مسئله رو حل کنم.»
اضافه کردن کلمه «هنوز» میتواند نگاه کودک را تغییر دهد:
«من هنوز نمیتوانم این کار را انجام بدهم.»
این تغییر کوچک، یک پیام مهم دارد: ناتوانی فعلی لزوماً وضعیت همیشگی نیست. در شخصیت سازی کودک لازم است بین «بلد نبودن» و «ناتوان بودن» تفاوت ایجاد شود. کودک ممکن است هنوز مهارتی را یاد نگرفته باشد، اما این موضوع نباید به یک تعریف ثابت از شخصیت او تبدیل شود.
فرصت انتخاب به کودک بدهید
یکی دیگر از پایههای مهم رشد عزت نفس، توانایی انتخاب کردن است. کودکی که در تمام مسائل برایش تصمیم گرفته میشود، فرصت کمتری برای تمرین تصمیمگیری پیدا میکند. البته آزادی انتخاب باید متناسب با سن کودک باشد. برای کودک کمسن میتوان انتخابهای محدود ایجاد کرد:
«این لباس رو میپوشی یا اون یکی رو؟»
«اول کتابت رو جمع میکنی یا اسباببازیهات رو؟»
با افزایش سن، دامنه انتخابها نیز میتواند بیشتر شود. هدف این نیست که همه تصمیمهای خانواده به کودک واگذار شوند. هدف این است که او در بخشی از زندگی خودش تجربه واقعی تصمیم گرفتن داشته باشد. این تجربه به خودارزشمندی کودک کمک میکند؛ زیرا به او نشان میدهد نظر و انتخابش اهمیت دارد.
مسئولیت دادن بخش مهمی از شخصیت سازی کودک است
اگر کودک هیچ مسئولیتی نداشته باشد، فرصت تجربه مفید بودن و توانایی را نیز کمتر خواهد داشت. کارهای ساده و متناسب با سن میتوانند به کودک کمک کنند خودش را عضوی مؤثر از خانواده ببیند. جمع کردن وسایل شخصی، مرتب کردن بخشی از اتاق، رسیدگی به وسایل مدرسه یا انجام کار سادهای در خانه، بسته به سن کودک، میتواند بخشی از این روند باشد.
البته مسئولیت باید متناسب با توان کودک باشد. دادن کاری که فراتر از توان اوست و سپس سرزنش کردنش، نتیجهای مخالف هدف خواهد داشت. همچنین اگر والد بعد از واگذاری مسئولیت دائماً کار کودک را اصلاح کند و دوباره از ابتدا انجام دهد، پیام ضمنی این است که:
«کار تو به اندازه کافی خوب نیست.»
گاهی لازم است والد بپذیرد کاری که کودک انجام داده دقیقاً مطابق استاندارد یک بزرگسال نیست.
همه کارها را به جای کودک انجام ندهید
یکی از موضوعاتی که در ظاهر نشانه محبت است اما میتواند به استقلال کودک آسیب بزند، انجام دائمی کارهای اوست. گاهی والد برای اینکه کودک سختی نکشد، سریعتر کار پیش برود یا اشتباهی رخ ندهد، مسئولیت را خودش برعهده میگیرد. اما اگر این رفتار به یک الگوی ثابت تبدیل شود، کودک ممکن است فرصت تجربه کردن توانایی خودش را از دست بدهد.
کودک برای رسیدن به اعتماد به نفس واقعی نیاز دارد بارها با مسئله روبهرو شود، تلاش کند و نتیجه تلاش خودش را ببیند. والد میتواند در دسترس باشد، اما قرار نیست همیشه اولین نفری باشد که مشکل را حل میکند. مثلاً اگر کودک با مسئلهای مواجه شده است، به جای ارائه فوری راهحل میتوان پرسید: «فکر میکنی چه کاری میشه کرد؟» این سؤال ساده کودک را وارد فرایند حل مسئله میکند.
وابستگی بیش از اندازه چگونه شکل میگیرد؟
در برخی کودکان، وابستگی به والد یا دیگران به حدی میرسد که بدون تأیید یا کمک دیگران تصمیم گرفتن برایشان دشوار میشود. یکی از زمینههای شکلگیری این وابستگی میتواند آن باشد که والدین بسیاری از کارهایی را که کودک قادر به انجام آنها بوده، به جای او انجام دادهاند. وابستگی بیش از اندازه فقط در کارهای روزمره دیده نمیشود. گاهی کودک برای تصمیمهای ساده نیز منتظر نظر دیگران میماند.
در این حالت، بخشی از مسیر شخصیت سازی کودک باید به بازگرداندن تجربه استقلال اختصاص پیدا کند. یعنی والد به جای آنکه بپرسد:
«میخوای من برات انجام بدم؟»
گاهی بهتر است بگوید:
«اول خودت امتحان کن. اگر لازم شد کمکت میکنم.»
کودک برای عزت نفس سالم به زمان اختصاصی نیاز دارد
یکی از پیشنهادهای کاربردی این است که والد زمانی مشخص را فقط به کودک اختصاص دهد. این زمان لازم نیست طولانی یا پرهزینه باشد. حتی یک بازه کوتاه اما منظم میتواند اهمیت داشته باشد. نکته اصلی این است که کودک در آن زمان احساس کند واقعاً مورد توجه قرار گرفته است.
میتوان اجازه داد در محدودهای مناسب، کودک فعالیت را انتخاب کند؛ بازی، صحبت، نقاشی یا انجام کاری مشترک. این تجربه برای کودک پیام واضحی دارد:
«بودن با من برای پدر یا مادرم ارزش دارد.»
در خانوادههایی که برنامه روزانه شلوغ است، چنین زمانهایی میتواند مانع از آن شود که رابطه والد و کودک صرفاً به دستور دادن، درس، نظم یا اصلاح رفتار محدود شود.
احساسات کودک را جدی بگیرید
شخصیت سازی کودک فقط با آموزش رفتار بیرونی اتفاق نمیافتد. کودک باید بتواند دنیای هیجانی خودش را هم بشناسد. اتفاقهای ساده روزانه فرصت مناسبی برای صحبت درباره احساسات هستند. والد میتواند درباره اتفاقی که برای کودک افتاده بپرسد:
«اون لحظه چه احساسی داشتی؟»
«فکر میکنی چرا ناراحت شدی؟»
«وقتی دوستت این کار رو کرد چه حسی پیدا کردی؟»
حتی داستانها و اتفاقات مربوط به شخصیتهای دیگر نیز میتوانند فرصتی برای شناخت هیجان باشند. مثلاً هنگام خواندن یک داستان میتوان پرسید:
«فکر میکنی این شخصیت الان چه حسی داره؟»
این نوع گفتوگو به کودک کمک میکند هیجانهایش را بهتر بشناسد و برای آنها واژه داشته باشد.
بازی «احساس تو» را وارد خانواده کنید
یکی از تمرینهای ساده برای تقویت آگاهی هیجانی این است که اعضای خانواده درباره احساساتشان صحبت کنند. هر فرد میتواند بگوید امروز چه احساسی داشته و دلیل آن چه بوده است. مثلاً:
«امروز خوشحال بودم چون…»
امروز از این اتفاق ناراحت شدم چون…»
«امروز یک مقدار نگران بودم چون…»
وقتی والدین نیز در این گفتوگو شرکت میکنند، کودک میبیند احساسات فقط مخصوص او نیستند و بزرگسالان نیز احساسهای مختلفی را تجربه میکنند. هدف حذف کردن احساسات ناخوشایند نیست. کودک باید یاد بگیرد احساساتی مانند ناراحتی، ترس یا خشم نیز قابل شناخت و بیان هستند.
کودک را مجبور به احساس خاصی نکنید
گاهی والد برای آرام کردن کودک میگوید:
«این که ناراحتی نداره.»
«نباید بترسی.»
«چیزی نشده.»
ممکن است نیت والد خوب باشد، اما کودک واقعاً احساس دیگری دارد. شناخت احساسات زمانی شکل میگیرد که کودک اجازه داشته باشد تجربه درونی خودش را بشناسد. میتوان به جای رد کردن احساس گفت:
«میبینم این اتفاق ناراحتت کرده.»
بعد از پذیرفتن احساس، میتوان درباره راه مناسب واکنش نشان دادن صحبت کرد. پذیرش احساس به معنای تأیید همه رفتارها نیست. کودک میتواند عصبانی باشد، اما اجازه ندارد هر رفتاری را به دلیل عصبانیت انجام دهد.
کمالگرایی همیشه نشانه شخصیت قوی نیست
یکی از مسائلی که میتواند در ساختار روانی کودک مشکل ایجاد کند، نیاز افراطی به کامل بودن است. کودکی که تصور میکند فقط نتیجه بینقص قابل قبول است، ممکن است قبل از شروع کار دچار اضطراب شود یا از ترس اشتباه اصلاً اقدام نکند.
در این شرایط باید به کودک نشان داد که همه کارها لازم نیست به کاملترین شکل ممکن انجام شوند. اشتباه کردن، اصلاح کردن و دوباره تلاش کردن بخشی از یادگیری است. والد نیز با واکنش خودش به اشتباه میتواند این پیام را تقویت یا تضعیف کند. اگر هر اشتباه کوچک با سرزنش شدید مواجه شود، کودک ممکن است به این نتیجه برسد که شکست خطرناک است.
فکر بیش از اندازه میتواند مانع عمل شود
گاهی ترس از اشتباه باعث میشود کودک قبل از انجام هر کاری بیش از حد فکر کند. او آنقدر نگران درست یا غلط بودن تصمیم میشود که اقدام کردن برایش دشوار میشود. در چنین شرایطی هدف تربیتی نباید این باشد که کودک همیشه تصمیم بینقص بگیرد. او باید تجربه کند که میتوان تصمیم گرفت، نتیجه را دید و در صورت لزوم مسیر را اصلاح کرد. یکی از پایههای اعتماد به نفس همین تجربه است:
«حتی اگر تصمیم من کامل نباشد، میتوانم با نتیجه آن روبهرو شوم.»
ویژگیهای کودکان با عزت نفس بالا
کودکانی که عزت نفس مناسبتری دارند معمولاً تصویر واقعبینانهتری از خودشان دارند. آنها فقط نقاط قوت را نمیبینند، بلکه میتوانند بخشی از ضعفهای خود را نیز بپذیرند. برخی نشانههایی که میتوان در این کودکان مشاهده کرد عبارتاند از:
- احساس مناسب نسبت به خود و تواناییهایشان
- پذیرش نقاط قوت و ضعف
- توانایی پذیرش مسئولیت
- حرکت به سمت هدف و تلاش برای پیشرفت
- تحمل بهتر انتقاد و شکست
- توانایی بیشتر در کنترل و شناخت احساسات
- احساس رضایت از موفقیتها
- برقراری روابط اجتماعی مناسبتر
- آمادگی برای امتحان کردن و یاد گرفتن
وجود یک یا چند مورد از این نشانهها به تنهایی برای قضاوت درباره شخصیت کودک کافی نیست. آنچه اهمیت دارد الگوی کلی رفتار و احساس کودک در طول زمان است.
نشانههای عزت نفس پایین در کودک
در مقابل، عزت نفس پایین میتواند با مجموعهای از رفتارها همراه شود. کودک ممکن است تواناییهای خودش را کمتر از حد واقعی ببیند، از شکست بهشدت بترسد یا خیلی سریع از ادامه دادن کار منصرف شود. از نشانههایی که باید مورد توجه قرار گیرند میتوان به این موارد اشاره کرد:
- نگرش منفی نسبت به خود
- انتظار شکست پیش از شروع کار
- حساسیت زیاد به نظر و انتقاد دیگران
- نداشتن احساس رضایت از موفقیتهای شخصی
- تسلیم شدن سریع در برابر دشواری
- ترس زیاد از اشتباه
- تأثیرپذیری شدید از همسالان
- مشکل در حل مسئله
- نیاز فراوان به تأیید دیگران
هدف از توجه به این نشانهها برچسب زدن به کودک نیست. برعکس، باید بررسی شود کودک در چه بخشهایی به حمایت و تجربه متفاوتی نیاز دارد.
برای شخصیت سازی کودک فقط نصیحت کافی نیست
یکی از خطاهای رایج این است که والد درباره اعتمادبهنفس، مسئولیتپذیری یا استقلال بارها با کودک صحبت کند اما در زندگی روزمره هیچ فرصتی برای تجربه آنها فراهم نکند.
- نمیتوان از کودک انتظار داشت مستقل باشد اما همه تصمیمهایش را بزرگسالان بگیرند.
- نمیتوان انتظار مسئولیتپذیری داشت اما هیچ مسئولیتی به او سپرده نشود.
- نمیتوان انتظار داشت از شکست نترسد اما هر اشتباه او با واکنش شدید روبهرو شود.
- و نمیتوان انتظار داشت خودش را بپذیرد، در حالی که دائماً با دیگران مقایسه میشود.
به همین دلیل مهمترین بخش شخصیت سازی کودک در رفتارهای روزانه خانواده اتفاق میافتد، نه در نصیحتهای طولانی.
چند اصل عملی برای تقویت عزت نفس و خودارزشمندی کودک
اگر بخواهیم مطالب این بخش را به چند اقدام قابل اجرا تبدیل کنیم، والدین میتوانند روی این موارد تمرکز کنند:
- کودک را با دیگران مقایسه نکنید و پیشرفت او را نسبت به گذشته خودش ببینید.
- به جای انجام فوری کارها، ابتدا اجازه دهید خودش تلاش کند.
- مسئولیتهای واقعی و متناسب با سن به او بدهید.
- اجازه دهید در مسائل مناسب سن خودش انتخاب داشته باشد.
- درباره احساسات روزمره با او گفتوگو کنید.
- شکست و اشتباه را بخشی از فرایند یادگیری بدانید.
- پیشرفتهای کوچک کودک را نیز ببینید.
- از انتظار کامل بودن کودک فاصله بگیرید.
- زمانی اختصاصی برای ارتباط با او داشته باشید.
- میان شخصیت کودک و رفتار اشتباه او تفاوت بگذارید.
هیچکدام از این موارد به تنهایی شخصیت کودک را تغییر نمیدهند. اثر اصلی زمانی شکل میگیرد که این رفتارها به بخشی ثابت از رابطه والد و فرزند تبدیل شوند.
جمعبندی
شخصیت سازی کودک فرایندی نیست که بتوان آن را با فشار، کنترل یا مجموعهای از دستورها انجام داد. کودک در بستر رابطه با والدین، تجربه مسئولیت، شناخت احساسات، فرصت تصمیمگیری و مواجهه با موفقیت و شکست، آرامآرام تصویری از خودش میسازد. در مرکز این فرایند، عزت نفس کودک و خودارزشمندی کودک قرار دارند.
کودکی که یاد میگیرد ارزش او فقط به نتیجه کارهایش وابسته نیست، اشتباه را پایان راه نمیبیند. کودکی که فرصت تصمیمگیری داشته باشد، برای انتخابهای خودش آمادهتر میشود. کودکی که والد همه کارهایش را انجام نمیدهد، شانس بیشتری برای تجربه توانمندی دارد. و کودکی که احساساتش شنیده میشود، بهتر میتواند خودش را بشناسد.
بنابراین هدف از تربیت سالم، ساختن کودکی بدون ضعف و اشتباه نیست. هدف این است که کودک بتواند خودش را بشناسد، مسئولیت بپذیرد، با محدودیتهایش کنار بیاید و در عین حال احساس کند فردی ارزشمند و توانمند است.
سوالات متداول درباره شخصیت سازی کودک
شخصیت سازی کودک از چه سنی شروع میشود؟
فرایند شکلگیری نگاه کودک به خودش از سالهای ابتدایی زندگی آغاز میشود. نحوه پاسخ والد به نیازهای کودک، میزان توجه، پذیرش، فرصت استقلال و شیوه برخورد با اشتباهات، به مرور در این فرایند نقش پیدا میکنند.
چگونه عزت نفس کودک را بالا ببریم؟
برای تقویت عزت نفس کودک بهتر است بر پذیرش، ایجاد فرصت برای استقلال کودکان، سپردن مسئولیت متناسب با سن، توجه به پیشرفت، پرهیز از مقایسه و اجازه دادن به کودک برای تجربه و حل مسئله تمرکز شود.
آیا تعریف کردن زیاد باعث افزایش عزت نفس کودک میشود؟
صرف تعریف کردن کافی نیست. کودک به تجربه واقعی توانمندی نیاز دارد. بهتر است تلاش، پیشرفت و رفتار مشخص او دیده شود، نه اینکه دائماً با صفات کلی و اغراقآمیز توصیف شود.
چرا نباید کودک را با دیگران مقایسه کنیم؟
مقایسه ممکن است باعث شود کودک ارزش خودش را با عملکرد دیگران بسنجد. بهتر است رشد کودک با گذشته خودش مقایسه شود و پیشرفتهای فردی او مورد توجه قرار گیرد.
آیا انجام دادن کارهای کودک به او آسیب میزند؟
کمک کردن طبیعی است، اما اگر والد بهطور دائمی کارهایی را که کودک قادر است خودش انجام دهد برعهده بگیرد، فرصت تجربه استقلال و توانمندی کاهش پیدا میکند.
با کمالگرایی کودک چه کنیم؟
به کودک اجازه دهید کارها همیشه بینقص نباشند. اشتباه را بخشی طبیعی از یادگیری معرفی کنید و به جای تمرکز صرف بر نتیجه، تلاش و روند پیشرفت او را نیز ببینید.
چگونه خودارزشمندی کودک را تقویت کنیم؟
پذیرش کودک، گوش دادن به احساسات و نظرات او، ایجاد فرصت انتخاب، احترام به تواناییهایش و جدا کردن ارزش شخصی او از موفقیت یا شکست، از پایههای مهم شکلگیری خودارزشمندی هستند.
چه نشانههایی ممکن است با عزت نفس پایین همراه باشند؟
ترس زیاد از شکست، تسلیم شدن سریع، دید منفی نسبت به تواناییهای خود، وابستگی شدید به تأیید دیگران، حساسیت زیاد به انتقاد و مشکل در حل مسئله از نشانههایی هستند که میتوانند نیاز کودک به حمایت بیشتر را نشان دهند.
